{"id":2663,"date":"2018-12-20T09:56:29","date_gmt":"2018-12-20T08:56:29","guid":{"rendered":"http:\/\/zsht.pl\/strona\/?p=2663"},"modified":"2018-12-20T09:56:29","modified_gmt":"2018-12-20T08:56:29","slug":"artur-grottger","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/zsht.pl\/strona\/index.php\/2018\/12\/20\/artur-grottger\/","title":{"rendered":"Artur Grottger"},"content":{"rendered":"

 <\/p>\n

Artur Grottger – malarz, kt\u00f3ry \u201eda\u0142 uczuciom narodu wyraz najwznio\u015blejszy i najczystszy [\u2026] w tym, co on robi\u0142, zna\u0107 tylko mi\u0142o\u015b\u0107 ojczyzny, tylko patriotyczny b\u00f3l\u201d.<\/em><\/strong><\/p>\n

Urodzony w 1837 roku Artur Grottger to najpopularniejszy obok Jana Matejki polski malarz, nazywany jest malarzem powstania styczniowego. Malowa\u0142 i rysowa\u0142 tematy historyczne i literackie, s\u0142aw\u0119 przynios\u0142y Mu powsta\u0142e w latach 1861- 1867 cykle patriotyczne: Warszawa I, Warszawa II, Polonia, Lituania, Wojna, <\/em>b\u0119d\u0105ce- jak sam powiedzia\u0142 o kartonach Lituanii \u2013<\/em> \u201emo\u017ce skromnym, mo\u017ce nie do\u015b\u0107 artystycznie wygranym, ale prawdziwie g\u0142\u0119boko spod serca dobytym akordem duszy Polaka\u201d. <\/em><\/p>\n

Jak pisa\u0142 przyjaciel artysty Stanis\u0142aw Tarnowski, Grottger we wszystkich cyklach \u201eda\u0142 uczuciom narodu wyraz najwznio\u015blejszy i najczystszy [\u2026] w tym, co on robi\u0142, zna\u0107 tylko mi\u0142o\u015b\u0107 ojczyzny, tylko patriotyczny b\u00f3l\u201d.<\/em><\/p>\n

W 1885 roku Stefan \u017beromski pisa\u0142 w Dziennikach <\/em>o Grottgerze: \u201eca\u0142ymi godzinami duma\u0142em nad jego Wojn\u0105, G\u0142odem, Losowaniem, Odjazdem na wojn\u0119 [\u2026] Czcz\u0119 imi\u0119 Grottgera, bo budzi\u0142 we mnie glos sumienia i cnoty\u201d.<\/em><\/div><\/p>\n

I zn\u00f3w s\u0142owa Grottgera: \u201eja najdrobniejsz\u0105 prac\u0105 moj\u0105 podupad\u0142ego ducha bli\u017anich moich podnosi\u0107, ja ich pociesza\u0107, ja im odwagi i mi\u0142o\u015bci dodawa\u0107 musz\u0119!\u201d.<\/em><\/p>\n

Artur Grottger urodzi\u0142 si\u0119 11 listopada 1837 roku w Ottyniowicach na Podolu. Ojciec artysty, Jan J\u00f3zef, by\u0142 nie\u015blubnym synem hrabiego Hilarego Siemianowskiego radcy s\u0105du tarnowskiego. Po urodzeniu nosi\u0142 nazwisko panie\u0144skie swojej matki francuskiej guwernantki panny Grottger. Siemianowski zadba\u0142 o edukacj\u0119 oraz wychowanie swojego syna. Op\u0142aci\u0142 jego studia w Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Wiedniu. Jan J\u00f3zef Grottger walczy\u0142 w powstaniu listopadowym jako rotmistrz 5. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w. O\u017ceni\u0142 si\u0119 z Krystyn\u0105 Blahao de Chodietow c\u00f3rk\u0105 by\u0142ego oficera huzar\u00f3w w\u0119gierskich oraz wy\u017cszego urz\u0119dnika przy s\u0105dzie szlacheckim we Lwowie, kt\u00f3ry by\u0142 Chorwatem osiad\u0142ym w Polsce. Z tego zwi\u0105zku urodzi\u0142 si\u0119 Artur Grottger, kt\u00f3ry by\u0142 pierwszym dzieckiem pary. Przysz\u0142y malarz mia\u0142 troje rodze\u0144stwa.<\/p>\n

Pierwszych domowych lekcji rysunku udziela\u0142 Arturowi ojciec, zami\u0142owany malarz. P\u00f3\u017aniej jedenastoletni ch\u0142opiec zosta\u0142 oddany na nauk\u0119 do pracowni lwowskiego malarza Jana Maszkowskiego. We Lwowie w 1850 pozna\u0142 r\u00f3wnie\u017c Juliusza Kossaka, kt\u00f3ry udziela\u0142 mu artystycznych konsultacji.<\/p>\n

Wiosn\u0105 1851 roku na wystawie jednego z lwowskich sklep\u00f3w ze sztuk\u0105 bawarski hrabia Aleksander Pappenheim zauwa\u017cy\u0142 \u0142adn\u0105 akwarel\u0119, przedstawiaj\u0105c\u0105 pogo\u0144 polskiej szlachty za Tatarami. Kupi\u0142 j\u0105, zapyta\u0142 sprzedawc\u0119 o autora i dowiedzia\u0142 si\u0119 ze zdumieniem, \u017ce jest to pierwsza praca 14-letniego ch\u0142opca, Artura Grottgera. Postanowi\u0142 pozna\u0107 autora, co zaowocowa\u0142o p\u00f3\u017aniej wieloletni\u0105 przyja\u017ani\u0105, dzi\u0119ki kt\u00f3rej m\u0142ody artysta zyska\u0142 protektora oraz mecenasa.<\/p>\n

W 1851 roku do Lwowa przyby\u0142 cesarz austriacki Franciszek J\u00f3zef I. Przyjaciele malarza wpadli na pomys\u0142, aby m\u0142ody ch\u0142opak uwieczni\u0142 wjazd monarchy do miasta. Pomys\u0142 podj\u0105\u0142 hrabia Agenor Go\u0142uchowski, \u00f3wczesny namiestnik Galicji oraz magnat galicyjski Zabielski, wuj Artura, kt\u00f3ry go\u015bci\u0142 monarch\u0119 we w\u0142asnych apartamentach. Franciszek J\u00f3zef otrzyma\u0142 akwarel\u0119, upami\u0119tniaj\u0105c\u0105 jego wjazd, w prezencie od polskiej szlachty, a po powrocie do Wiednia z w\u0142asnej kasy ufundowa\u0142 Grottgerowi stypendium w wysoko\u015bci 20 gulden\u00f3w miesi\u0119cznie oraz nakaza\u0142 m\u0142odemu arty\u015bcie podj\u0105\u0107 studia artystyczne w Krakowie, a po ich uko\u0144czeniu w Wiedniu.<\/p>\n

W pierwszej po\u0142owie pa\u017adziernika 1852 roku Artur Grottger przyby\u0142 do Krakowa, gdzie odby\u0142 studia malarskie w Szkole Sztuk Pi\u0119knych. Pod koniec 1854 roku artysta wyjecha\u0142 do Wiednia gdzie w latach 1855-1858 pobiera\u0142 nauki w Akademii Sztuk Pi\u0119knych studiuj\u0105c pod kierunkiem Karla Blaasa, Karla Mayera, Karla Wurzingera i Petera Geigera. Szczeg\u00f3lnie ceni\u0142 tego ostatniego i pod jego wp\u0142ywem przedk\u0142ada\u0142 p\u00f3\u017aniej czarno-bia\u0142\u0105 grafik\u0119 ponad kolorowe malarstwo olejne czy akwarele. W Wiedniu artysta sp\u0119dzi\u0142 wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojego \u017cycia mieszkaj\u0105c tam od 1854 do roku 1865.<\/p>\n

Poruszony wie\u015bci\u0105 o wydarzeniach warszawskich1861 roku przeszed\u0142 duchow\u0105 przemian\u0119: wykona\u0142 sw\u00f3j pierwszy cykl Warszawa I<\/em><\/strong> (1861), kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 prze\u0142omem w Jego tw\u00f3rczo\u015bci; odt\u0105d nabra\u0142a ona charakteru narodowego. Pisa\u0142: \u201eDziwne, \u017ce tego Niemcy poj\u0105\u0107 nie mogli, \u017ce ja nie ruszaj\u0105c si\u0119 wcale z Wiednia potrafi\u0142em to tak uczu\u0107; jak gdyby to prawd\u0105 by\u0142o, \u017ce Polak Ojczyzn\u0119 kocha\u0107 zapomni! [\u2026] Z\u0142o\u017cy\u0142em w tych robotach wszystko, com my\u015bla\u0142, com czu\u0142, to com nad \u017cycie ukocha\u0142- i to, w czem moje nadzieje pok\u0142adam\u201d. <\/em>Cykl sk\u0142ada si\u0119 z siedmiu karton\u00f3w: B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, Lud w ko\u015bciele, Ch\u0142op i szlachta, \u017bydzi warszawscy, Pierwsza ofiara, Wdowa, Zamkni\u0119cie ko\u015bcio\u0142\u00f3w. <\/em>W tym cyklu g\u0142\u00f3wnymi ideami by\u0142y: zgodno\u015b\u0107 d\u0105\u017ce\u0144 narodu z wol\u0105 Boga, patriotyczna postawa ludu, \u017ca\u0142oba narodowa, zamach na decyduj\u0105cy o to\u017csamo\u015bci narodowej Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, braterstwo stanu ch\u0142opskiego i szlachty, \u0142\u0105czno\u015b\u0107 narodu \u017cydowskiego z polskim. Przyjaciel Grottgera hrabia Stanis\u0142aw Tarnowski pisa\u0142 \u201eNie by\u0142o to malarstwo historyczne, nie by\u0142o przedstawienie fakt\u00f3w wprost, w jego g\u0142\u00f3wnych najwa\u017cniejszych momentach. Te zostawia artysta na boku, jako rzecz wiadom\u0105 i znan\u0105. Owszem, warunkiem zrozumienia jego kompozycji by\u0142a znajomo\u015b\u0107 tych fakt\u00f3w: to by\u0142 grunt wsp\u00f3lny, dany, na kt\u00f3rym widz za artyst\u0105 stan\u0105\u0107 musia\u0142, potem dopiero m\u00f3g\u0142 go wyrozumie\u0107 i oceni\u0107 [\u2026] Tej samej metody przedstawiania wielkich publicznych nieszcz\u0119\u015b\u0107 po\u015brednio, ubocznie \u017ceby si\u0119 tak wyrazi\u0107, w oddzia\u0142ywaniu ich na szcz\u0119\u015bcie potoczne, domowe, w osobistych nieszcz\u0119\u015bciach ludzi i rodzin trzyma si\u0119 odt\u0105d Grottger stale. Tak samo jest w Polonii, tak w Litwie i Wojnie [\u2026] Nie ma w nich mo\u017ce historii Polski, ale jest historia wszystkich polskich rodzin, wszystkich serc, schwycona w najbole\u015bniejszych chwilach\u201d.<\/em><\/p>\n

W 1862 roku Grottger opracowa\u0142 cykl po\u015bwi\u0119cony tej samej tematyce, znany jako Warszawa II<\/em><\/strong>, zawieraj\u0105cy kartony: Plac Zamkowy, Ch\u0142op i szlachta, Lud na cmentarzu, Wdowa, Zamkni\u0119cie ko\u015bcio\u0142\u00f3w, Wi\u0119zienie ksi\u0119dza, Sybir.<\/em><\/p>\n

Kolejnym cyklem by\u0142a rozpocz\u0119ta w marcu 1863 roku pod wp\u0142ywem powstania styczniowego , Polonia<\/em><\/strong> z\u0142o\u017cona z alegorycznej karty tytu\u0142owej (Polonia rozkuwana z wi\u0119z\u00f3w<\/em>) i o\u015bmiu karton\u00f3w: Branka, Kucie kos, Bitwa, Schronisko, Obrona dworu, Po odej\u015bciu wroga, \u017ba\u0142obne wie\u015bci, Na pobojowisku<\/em>. Polonia<\/em> by\u0142a rysowana w czasie trwaj\u0105cych walk powsta\u0144czych i nadziei na zwyci\u0119stwo, st\u0105d artysta nada\u0142 jej cechy patetycznej opowie\u015bci z dziej\u00f3w powstania.<\/p>\n

Po\u015bwi\u0119cony powstaniu na Litwie cykl Lituania<\/em><\/strong> powsta\u0142 w czasie narastaj\u0105cych represji popowstaniowych (1864-1866), sk\u0142ada si\u0119 z sze\u015bciu karton\u00f3w o charakterze widmowo- symbolicznym: Puszcza, Znak, Przysi\u0119ga, B\u00f3j, Duch, Widzenie.<\/em><\/p>\n

Ostatnim cyklem by\u0142a, powsta\u0142a w roku \u015bmierci artysty, Wojna<\/em><\/strong>, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z jedenastu karton\u00f3w: P\u00f3jd\u017a ze mn\u0105 przez pad\u00f3\u0142 p\u0142aczu, Kometa, Losowanie rekrut\u00f3w, Po\u017cegnanie, Po\u017coga, G\u0142\u00f3d, Zdrada i kara, Ludzie czy szakale?, Ju\u017c tylko n\u0119dza, \u015awi\u0119tokradztwo, Ludzko\u015bci, rodzie Kaina.<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

W czasie powstania styczniowego Grottger zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w pomoc uchodz\u0105cym z zaboru rosyjskiego powsta\u0144com. 23 grudnia 1863 roku w wiede\u0144skim mieszkaniu artysty zosta\u0142 aresztowany jeden z Polak\u00f3w podejrzewany o dzia\u0142alno\u015b\u0107 spiskow\u0105 w Krakowie. Austriacy wytoczyli Grottgerowi proces, a cesarz Franciszek J\u00f3zef cofn\u0105\u0142 mu stypendium artystyczne, w wyniku czego artysta popad\u0142 wkr\u00f3tce w bied\u0119 i w lipcu 1865 roku zmuszony zosta\u0142 do opuszczenia Wiednia.<\/p>\n

W 1866 roku na balu w lwowskim Towarzystwie Strzeleckim pozna\u0142 16-letni\u0105 Wand\u0119 Monn\u00e9. Gwa\u0142towna mi\u0142o\u015b\u0107 -kt\u00f3rej przeciwna by\u0142a rodzina Wandy- nie mog\u0142a zosta\u0107 spe\u0142niona. Artur w nadziei na osi\u0105gni\u0119cie sukcesu wyjecha\u0142 do Pary\u017ca, gdzie \u2013 chory na gru\u017alic\u0119 \u2013 zdo\u0142a\u0142 zako\u0144czy\u0107 cykl Wojna<\/em>, kt\u00f3ry sprzeda\u0142 austriackiemu cesarzowi Franciszkowi. W grudniu 1867 roku, n\u0119kany p\u0142ucnymi krwotokami, opadaj\u0105cy z si\u0142, zosta\u0142 wys\u0142any przez lekarzy do uzdrowiska Am\u00e9lie-les-Bains we francuskich Pirenejach, gdzie zmar\u0142 13 grudnia 1867 roku. Jego wol\u0105 by\u0142o spocz\u0105\u0107 po \u015bmierci we Lwowie. Wanda \u00a0Monn\u00e9 w\u0142o\u017cy\u0142a wiele wysi\u0142ku, aby pragnienie narzeczonego spe\u0142ni\u0107- sprzeda\u0142a swoje kosztowno\u015bci i podj\u0119\u0142a u rodzic\u00f3w cz\u0119\u015b\u0107 sumy posagowej z hipoteki kamienicy w Czerniowcach. Z pomoc\u0105 po\u015bpieszyli Jej m. in. Kornel Ujejski, Stanis\u0142aw Tarnowski. Zw\u0142oki artysty sprowadzi\u0142a do Lwowa 4 lipca 1868 roku pochowa\u0142a go na Cmentarzu \u0141yczakowskim w miejscu, kt\u00f3re kiedy\u015b podczas wsp\u00f3lnego spaceru Grottger wybra\u0142 (przechodz\u0105c obok wyd\u0142u\u017conego cienia padaj\u0105cego od Wielkiego Krzy\u017ca Poleg\u0142ych w 1863 r. powiedzia\u0142 do Wandy \u201eWiesz, tutaj chcia\u0142bym le\u017ce\u0107 kiedy\u015b, niedaleko tego cienia!\u201d).<\/p>\n

W 1873 roku stan\u0105\u0142 pomnik przedstawiaj\u0105cy kl\u0119cz\u0105c\u0105 na skale m\u0142od\u0105, zasmucon\u0105 kobiet\u0119, obok kt\u00f3rej usiad\u0142 sok\u00f3\u0142- symbol mi\u0142o\u015bci i wierno\u015bci. Pod rze\u017abami kl\u0119cz\u0105cej kobiety i soko\u0142a umieszczono medalion z wizerunkiem Grottgera, p\u0119kni\u0119t\u0105 lir\u0119 i z\u0142aman\u0105 palet\u0119- symbol przedwcze\u015bnie zgas\u0142ego talentu, oraz trupi\u0105 czaszk\u0119- \u015bmiertelne memento. Obok medalionu wmurowano tablic\u0119 w kszta\u0142cie wielkiej ksi\u0119gi, na kt\u00f3rej ok\u0142adce umieszczono tytu\u0142y g\u0142\u00f3wnych cykl\u00f3w malarskich Grottgera. Na przytwierdzonej do sarkofagu tablicy nagrobnej wpisano- opr\u00f3cz dat \u017cycia malarza- inskrypcj\u0119 zredagowan\u0105 przez Wand\u0119 Monn\u00e9: \u201eNiech ci\u0119 przyjmie Chrystus, kt\u00f3ry ci\u0119 wezwa\u0142, a do chwa\u0142y jego niech ci\u0119 prowadz\u0105 anio\u0142owie\u201d. Nad g\u00f3rn\u0105 p\u0142yt\u0105 sarkofagu wyryto napis g\u0142osz\u0105cy: \u201e\u015awi\u0119tej Jego pami\u0119ci pomni ten postawi\u0142a Wanda\u201d.<\/p>\n

I jeszcze fragment wiersza autorstwa Maryli Wolskiej, c\u00f3rki Wandy M\u0142odnickiej z domu Monn\u00e9..:<\/p>\n

ZADUSZKI<\/p>\n

Co roku, mi\u0119dzy groby nieciekawe, bo obce,<\/p>\n

Dr\u00f3\u017ck\u0105 t\u0105 sam\u0105, w Zaduszki,<\/p>\n

Sz\u0142am z Tatkiem i Mam\u0105,<\/p>\n

Malutka, z wiankami,<\/p>\n

Za nami obie staruszki.<\/p>\n

 <\/p>\n

Widz\u0119 ich wszystkich jak dzisiaj\u2026<\/p>\n

Ciocia, przygarbiona ku ziemi,<\/p>\n

K\u0142\u0119buszek w sutym futerku lisim,<\/p>\n

I Babcia, z wargami jakby pacierzem dr\u017c\u0105cymi<\/p>\n

Bez przerwy,<\/p>\n

Prosta, w czarnej aksamitnej salopce.<\/p>\n

 <\/p>\n

Do Grottgera sz\u0142o si\u0119 zawsze najpierwej.<\/p>\n

Wiedzia\u0142am, \u017ce Mama,<\/p>\n

Nim uca\u0142uje kamie\u0144,<\/p>\n

Nim na grobie roz\u0142o\u017cy wie\u0144ce,<\/p>\n

Wpierw zawsze zdejmie r\u0119kawice,<\/p>\n

Z p\u0142yty i obramie\u0144<\/p>\n

D\u0142o\u0144mi li\u015b\u0107 suchy odgarnie,<\/p>\n

Wyjmie zapa\u0142ki i \u015bwiec\u0119<\/p>\n

I sama zapali latarni\u0119.<\/p>\n

 <\/p>\n

Tak dobrze pami\u0119tam Jej r\u0119ce,<\/p>\n

R\u0119ce z \u201eLituanii\u201d i \u201eWojny\u201d! [\u2026]<\/p>\n

 <\/p>\n

Wanda \u00a0Monn\u00e9 do ko\u0144ca swego \u017cycia opiekowa\u0142a si\u0119 nagrobkiem Artura Grottgera.<\/p>\n

Bernadetta Podsada<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/p>\n