{"id":3782,"date":"2019-10-15T13:09:34","date_gmt":"2019-10-15T11:09:34","guid":{"rendered":"http:\/\/zsht.pl\/strona\/?p=3782"},"modified":"2019-10-28T10:52:38","modified_gmt":"2019-10-28T09:52:38","slug":"senat-ustanowil-rok-2019-rokiem-matematyki","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/zsht.pl\/strona\/index.php\/2019\/10\/15\/senat-ustanowil-rok-2019-rokiem-matematyki\/","title":{"rendered":"Senat ustanowi\u0142 rok 2019 Rokiem Matematyki"},"content":{"rendered":"

 <\/p>\n

STEFAN BANACH- genialny polski matematyk, przedstawiciel lwowskiej szko\u0142y matematycznej<\/strong><\/p>\n

Urodzi\u0142 si\u0119 30 marca 1892 roku jako nie\u015blubne dziecko Katarzyny Banach z Bor\u00f3wnej, ma\u0142ej wioski pod Lipnic\u0105 Murowan\u0105, i Stefana Greczka z Ostrowska pod Nowym Targiem. Ojciec, Stefan Greczek s\u0142u\u017cy\u0142 w wojsku austriackim, p\u00f3\u017aniej, po wyj\u015bciu z wojska by\u0142 urz\u0119dnikiem skarbowym w Krakowie, nast\u0119pnie ksi\u0119gowym w krakowskim Grand Hotelu. Matka, Katarzyna Banach by\u0142a s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 w bogatych domach. \u201eTradycja rodzinna g\u0142osi\u0142a, \u017ce by\u0142a ona s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 czy pokoj\u00f3wk\u0105 u oficera, u kt\u00f3rego m\u0142ody Stefan by\u0142 ordynansem\u201d- jak napisa\u0142a wnuczka Stefana Greczka, Monika Waksmundzka \u2013 Hajnos.\u00a0 Ma\u0142ego Stefana matka odda\u0142a na wychowanie Franciszce P\u0142owej, w\u0142a\u015bcicielce pralni. <\/div>Franciszka liczy\u0142a w\u00f3wczas 47 lat, opr\u00f3cz Stefana wychowywa\u0142a r\u00f3wnie\u017c siostrzenic\u0119, za wychowanie nie wzi\u0119\u0142a pieni\u0119dzy. Przybrana matka by\u0142a osob\u0105 dobr\u0105 \u2013 dba\u0142a o ch\u0142opca, o jego wykszta\u0142cenie \u2013 pos\u0142a\u0142a go do szko\u0142y ludowej, nast\u0119pnie do humanistycznego Gimnazjum nr IV w Krakowie. Katarzyna Banach za\u0142o\u017cy\u0142a rodzin\u0119, ale Stefanem si\u0119 nie interesowa\u0142a. Stefan Greczek r\u00f3wnie\u017c za\u0142o\u017cy\u0142 rodzin\u0119, on mia\u0142 kontakt z synem, \u0142o\u017cy\u0142 te\u017c na jego utrzymanie.<\/p>\n

Franciszka P\u0142owa mia\u0142a dobrego znajomego, by\u0142 to fotograf Juliusz Mien, Francuz, t\u0142umacz, wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bciciel zak\u0142adu fotograficznego, on r\u00f3wnie\u017c zajmowa\u0142 si\u0119 ch\u0142opcem, to dzi\u0119ki niemu Stefan nauczy\u0142 si\u0119 j\u0119zyka francuskiego.<\/p>\n

Stefan zapewne mia\u0142 \u017cal do rodzic\u00f3w o to, \u017ce wychowywali go obcy ludzie, ojciec zdawa\u0142 si\u0119 nie rozumie\u0107 tego zarzutu-\u00a0 \u201eNie mo\u017cna wi\u0119c narzeka\u0107, \u017ce m\u0142ode lata przeby\u0142e\u015b u obcych ludzi, a nie u swoich rodzic\u00f3w. Bo Ci dobrze by\u0142o. (\u2026) Od rodzic\u00f3w dosta\u0142e\u015b zdrow\u0105 krew, a od Boga zdrowie, urod\u0119 i dar naukowy\u201d.<\/p>\n

Stefan mia\u0142 przyrodnie rodze\u0144stwo- Antonin\u0119 i Wilhelma Greczk\u00f3w. Po \u015bmierci Franciszki P\u0142owej (1926 r.), Stefan, przyje\u017cd\u017caj\u0105c do Krakowa, bywa\u0142 w domu ojca, ale dzieci raczej nie wiedzia\u0142y, \u017ce Stefan jest ich przyrodnim bratem. C\u00f3rka Antoniny Greczek, Monika Waksmundzka \u2013 Hajnos, pisa\u0142a, \u017ce matka dopiero w 1939 r. od Stefana Banacha dowiedzia\u0142a si\u0119, \u017ce jest jego przyrodni\u0105 siostr\u0105 (m\u0142odsz\u0105 o 25 lat).<\/p>\n

Stefan Banach by\u0142 dobrym uczniem, na zachowanych \u015bwiadectwach nauczyciele podkre\u015blali jego pilno\u015b\u0107 i wytrwa\u0142o\u015b\u0107. Troch\u0119 gorzej by\u0142o w okresie dorastania, kiedy to ch\u0142opiec, przechodz\u0105c okres buntu, otrzymywa\u0142 te\u017c oceny dostateczne, a pilno\u015b\u0107 by\u0142a zaledwie \u201edo\u015b\u0107 dobra\u201d.<\/p>\n

Stefan zna\u0142 bardzo dobrze \u0142acin\u0119- chodzi\u0142 zreszt\u0105 do humanistycznego gimnazjum, tam wyk\u0142adano m. in. \u0142acin\u0119 i grek\u0119- \u00a0jako doros\u0142y ju\u017c cz\u0142owiek ocenia\u0142 znajomo\u015b\u0107 \u0142aciny, a konkretnie przek\u0142adanie zda\u0144 z polskiego na \u0142acin\u0119, jako dobry trening logicznego i precyzyjnego my\u015blenia, czyli: logika, precyzja i doskona\u0142o\u015b\u0107 gramatyki \u0142aci\u0144skiej uczyni\u0142y z niego matematyka.<\/p>\n

Stefan by\u0142 spokojnym ch\u0142opcem, \u017cyczliwym, pomaga\u0142 w nauce kolegom. W szkole siedzia\u0142 w jednej \u0142awce z Witoldem Wilkoszem, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c pasjonowa\u0142 si\u0119 matematyk\u0105, ch\u0142opcy ci\u0105gle prowadzili dyskusje na temat matematyki, niejednokrotnie bardzo za\u017carte: \u201eBodaj p\u00f3\u0142 nocy trwa\u0142o odprowadzanie si\u0119 zacietrzewionych student\u00f3w po ulicach Krakowa, gdy jaka\u015b kwestia zaj\u0119\u0142a ich umys\u0142y\u201d (wspomnienie kolegi Mariana Albi\u0144skiego).<\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Witold Wilkosz<\/u><\/em> -urodzony w <\/em>1891<\/em>roku w <\/em>Krakowie<\/em> , tam te\u017c zmar\u0142 31 marca <\/em>1941<\/em>r. na zapalenie p\u0142uc \u2013 polski matematyk, fizyk, filozof, profesor UJ. Zosta\u0142 aresztowany <\/em>6 listopada<\/em> 1939<\/em>\u00a0 przez Niemc\u00f3w\u00a0 razem z krakowskimi profesorami po tzw. „wyk\u0142adzie inauguracyjnym” SS-Sturmbannf\u00fchrera <\/em>Bruno M\u00fcllera<\/em>, wydarzenie to nosi nazw\u0119\u00a0 <\/em>Sonderaktion Krakau<\/em> (Akcja Specjalna Krak\u00f3w). Z powodu ci\u0119\u017ckiej choroby Niemcy uwolnili go 9 listopada 1939 roku wraz z innymi 9 profesorami. Witold Wilkosz by\u0142 w z\u0142ym\u00a0 stanie psychicznym i fizycznym, dosz\u0142o do przezi\u0119bienia, kt\u00f3re przerodzi\u0142o si\u0119 w zapalenie p\u0142uc, to z kolei doprowadzi\u0142o do \u015bmierci profesora wiosn\u0105 1941 roku.<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Stefan Banach mia\u0142 problem i to bardzo powa\u017cny, grozi\u0142o mu niedopuszczenie do matury, tzn. grozi\u0142o mu 8 (!) dw\u00f3j. Uratowali go nauczyciel matematyki\u00a0 i szkolny katecheta, przekonuj\u0105cy nauczycieli, \u017ce Stefan to matematyczny geniusz, wi\u0119c czy godzi si\u0119 nie dopu\u015bci\u0107 ch\u0142opca do matury? Nie godzi\u0142o si\u0119.<\/p>\n

Po maturze Stefan wyjecha\u0142 do Lwowa, tam na Wydziale In\u017cynierii L\u0105dowej Politechniki Lwowskiej uzyska\u0142 tzw. P\u00f3\u0142dyplom (czyli zaliczy\u0142 po\u0142ow\u0119 przewidzianych egzamin\u00f3w). Matematyk\u0119 studiowa\u0142 jako samouk.<\/p>\n

Stefan musia\u0142 te\u017c pracowa\u0107, by si\u0119 utrzyma\u0107, jego ojciec uwa\u017ca\u0142, \u017ce po maturze syn powinien radzi\u0107 sobie sam \u201eTo ju\u017c jest tak przyj\u0119te na wsi, \u017ce student musi si\u0119 sam utrzymywa\u0107 w czasie nauk na Uniwersytecie, z wyj\u0105tkiem medycyny\u201d (list ojca, Stefana Greczka do Stefana Banacha, pa\u017adziernik 1943 r.).<\/p>\n

W 1914 roku wybuch\u0142a I wojna \u015bwiatowa. Stefan wr\u00f3ci\u0142 do Krakowa, ale nie trafi\u0142 do austriackiego wojska z powodu wady wzroku, by\u0142 te\u017c lewor\u0119czny. Pracowa\u0142 jako nadzorca przy budowie dr\u00f3g.<\/p>\n

W Krakowie ponownie spotka\u0142 si\u0119 z Witoldem Wilkoszem (kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c powr\u00f3ci\u0142 do Krakowa), pozna\u0142 te\u017c w\u00f3wczas Ottona Nikodyma, kt\u00f3ry, w przysz\u0142o\u015bci , mia\u0142 si\u0119 sta\u0107 \u015bwiatowej s\u0142awy matematykiem.<\/p>\n

W 1916 roku dr Hugo Steinhaus, przechodz\u0105c Plantami w Krakowie, us\u0142ysza\u0142 dw\u00f3ch m\u0142odych ludzi rozmawiaj\u0105cych o powa\u017cnej matematyce; rozmawiali o ca\u0142ce Lebesgue\u2019a, a byli to\u00a0 Stefan Banach i Otton Nikodym. Dyskusj\u0119 tych dw\u00f3ch wybitnych matematyk\u00f3w upami\u0119tnia obecnie, na krakowskich Plantach,\u00a0 \u0142awka z figurami obu uczonych. To spotkanie zapocz\u0105tkowa\u0142o wieloletni\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 uczonych.<\/p>\n

\u0141awka z figurami Ottona Nikodyma i Stefana Banacha na krakowskich Plantach (wed\u0142ug projektu Stefana Dousy, ods\u0142oni\u0119ta 14 pa\u017adziernika 2016 r.) \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia.<\/p>\n

Hugo Steinhaus<\/u><\/em> – urodzony\u00a0 w <\/em>1887<\/em> roku w <\/em>Ja\u015ble<\/em>, zmar\u0142 w roku <\/em>1972<\/em> we <\/em>Wroc\u0142awiu<\/em> \u2013 polski <\/em>matematyk<\/em> \u017cydowskiego pochodzenia, profesor <\/em>Uniwersytetu Jana Kazimierza<\/em>, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca <\/em>lwowskiej szko\u0142y matematycznej<\/em>, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel i redaktor czasopisma Studia Mathematica; <\/em>aforysta<\/em>. To dzi\u0119ki\u00a0 wstawiennictwu Steinhausa Banach otrzyma\u0142 asystentur\u0119 w Katedrze Matematyki na Wydziale Mechanicznym Politechniki Lwowskiej. <\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Steinhaus wsz\u0119dzie rozpowiada\u0142 o genialnym samouku i to nie bez przyczyny. By\u0142 niesamowicie zaskoczony, gdy powiedzia\u0142 Banachowi o naukowym problemie, kt\u00f3ry nie dawa\u0142 mu spokoju, gdy\u017c, po prostu, Steinhaus nie umia\u0142 znale\u017a\u0107 odpowiedzi, a wkr\u00f3tce t\u0119 odpowied\u017a zna\u0142 i to Stefan Banach znalaz\u0142 odpowied\u017a! Pierwsza publikacja naukowa Stefana ukaza\u0142a si\u0119 w 1918 roku w \u201eBiuletynie Akademii Krakowskiej\u201d.<\/p>\n

To u Steinhausa, w Krakowie, spotykali si\u0119 matematycy, postanowili oni za\u0142o\u017cy\u0107 towarzystwo matematyczne (jak wspomina\u0142 Steinhaus)- Towarzystwo Matematyczne powsta\u0142o w Krakowie, w 1919 toku, a rok p\u00f3\u017aniej, po do\u0142\u0105czeniu matematyk\u00f3w ze Lwowa, przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 w Polskie Towarzystwo Matematyczne.<\/p>\n

Stefan Banach , w 1920 roku, dzi\u0119ki wstawiennictwu Steinhausa, zosta\u0142 asystentem profesora Antoniego \u0141omnickiego w Katedrze Matematyki na Wydziale Mechanicznym Politechniki Lwowskiej (do 1922 roku). We Lwowie mieszka\u0142 w domu swego profesora, skromny, stara\u0142 si\u0119 nikomu nie przeszkadza\u0107, du\u017co czyta\u0142. Wreszcie robi\u0142 to co kocha\u0142, ale\u2026 ci\u0105gle nie mia\u0142 uko\u0144czonych studi\u00f3w! Oczywi\u015bcie nie mia\u0142 te\u017c doktoratu, a to komplikowa\u0142o sytuacj\u0119. Do tego Stefan wcale nie spieszy\u0142 si\u0119 by te \u201ebraki\u201d uzupe\u0142ni\u0107, on wola\u0142 dyskutowa\u0107, mia\u0142 ci\u0105gle nowe pomys\u0142y, jasno\u015b\u0107 i szybko\u015b\u0107 my\u015blenia. Geniusz. Ale geniusz, kt\u00f3ry by\u0142 te\u017c osob\u0105 chaotyczn\u0105, nie znosi\u0142 przelewania my\u015bli na papier, to sprawia\u0142o mu trudno\u015b\u0107, notatki robi\u0142 na lu\u017anych karteczkach, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej skleja\u0142, albo wymienia\u0142, gdy uzna\u0142, \u017ce jaki\u015b fragment tych notatek jest niedobry, b\u0142\u0119dny. \u201eGdyby nie pomoc przyjaci\u00f3\u0142 i asystent\u00f3w, pierwsze prace Banacha nigdy nie by\u0142yby dotar\u0142y do drukarni\u201d jak wspomnia\u0142 Hugo Steinhaus (zreszt\u0105 pierwsza publikacja Banacha powsta\u0142a we wsp\u00f3\u0142pracy w\u0142a\u015bnie ze Steinhausem).<\/p>\n

Prze\u0142o\u017ceni Banacha uknuli intryg\u0119, kt\u00f3ra mia\u0142a mu zapewni\u0107 stopie\u0144 doktora (z pomini\u0119ciem tytu\u0142u magistra). Profesor Stanis\u0142aw Ruziewicz poleci\u0142 swemu asystentowi, by chodzi\u0142 z Banachem do kawiarni- jako, \u017ce Banach uwielbia\u0142 ha\u0142a\u015bliwe lokale, gdzie \u015bwietnie mu si\u0119 pracowa\u0142o (nie zapominajmy te\u017c o \u017cyciu towarzyskim), tam rozwi\u0105zywa\u0142 matematyczne problemy, a notatki robi\u0142, jak zwykle, na skrawkach papieru, serwetkach- i ten\u017ce asystent (asystenci) zbiera\u0142, spisywa\u0142 notatki, na kt\u00f3rych podstawie powsta\u0142a praca doktorska, kt\u00f3rej autorstwo przypisano Banachowi.<\/p>\n

By\u0142o jeszcze kilka formalno\u015bci, a tych, jak wiemy, Stefan Banach nie lubi\u0142\u2026 i tu oddajmy g\u0142os profesorowi Andrzej Turowiczowi:<\/p>\n

Pewnego dnia zaczepiono Banacha na korytarzu Uniwersytetu Jana Kazimierza: „Czy m\u00f3g\u0142by pan wpa\u015b\u0107 do dziekanatu, s\u0105 tam jacy\u015b ludzie, kt\u00f3rzy maj\u0105 pewne problemy matematyczne, a pan na pewno potrafi im wszystko wyja\u015bni\u0107.”<\/em> Banach uda\u0142 si\u0119 do wskazanego pokoju i ch\u0119tnie odpowiedzia\u0142 na wszystkie pytania, nie\u015bwiadom tego, \u017ce w\u0142a\u015bnie zdaje egzamin doktorski przed komisj\u0105 specjalnie w tym celu przyby\u0142\u0105 z Warszawy. Rzeczywistym opiekunem i recenzentem doktoratu Banacha by\u0142 Hugo Steinhaus, formalnym promotorem by\u0142 Kazimierz Twardowski, jako, \u017ce zgodnie z przepisami, promotorem musia\u0142 by\u0107 profesor zwyczajny.<\/p>\n

Rok 1920 by\u0142 dla Banacha prze\u0142omowy:<\/p>\n