{"id":5240,"date":"2020-12-11T10:48:02","date_gmt":"2020-12-11T09:48:02","guid":{"rendered":"http:\/\/zsht.pl\/strona\/?p=5240"},"modified":"2020-12-11T10:48:22","modified_gmt":"2020-12-11T09:48:22","slug":"jan-kasprowicz-160-rocznica-urodzin","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/zsht.pl\/strona\/index.php\/2020\/12\/11\/jan-kasprowicz-160-rocznica-urodzin\/","title":{"rendered":"JAN KASPROWICZ \u2013 160. ROCZNICA URODZIN"},"content":{"rendered":"

 <\/p>\n

W Zakopanem, na Harendzie, znajduje si\u0119 pewne niesamowite miejsce, gdzie czas si\u0119 jakby zatrzyma\u0142\u2026\u00a0 To willa Jana Kasprowicza \u2013 poety, dramaturga i krytyka literackiego, t\u0142umacza – od 1950 r. jego muzeum. Dom na skarpie nad brzegiem Zakopianki. Wiosn\u0105, wok\u00f3\u0142 domu kwitn\u0105 krokusy, wej\u015bcie do niego prowadzi przez werand\u0119 gdzie latem kwitn\u0105 ulubione przez Kasprowicza nasturcje. Wn\u0119trze domu jest takie, jakim zostawi\u0142a je zmar\u0142a w 1968 r. Maria Kasprowiczowa, \u017cona poety. Meble, obrazy, ksi\u0105\u017cki, fotografie\u2026 przenosimy si\u0119 w czasie i poznajemy tych, kt\u00f3rzy zostawili tu swe niezatarte pi\u0119tno.<\/div><\/p>\n

Jan Kasprowicz urodzi\u0142 si\u0119 12 grudnia 1860 roku we wsi Szymborze (dzi\u015b to dzielnica Inowroc\u0142awia), na Kujawach, w rodzinie ch\u0142opskiej. By\u0142 jednym z czterna\u015bciorga dzieci Piotra Kasprowicza i J\u00f3zefy z Kloft\u00f3w. To matka uczy\u0142a ch\u0142opca liter i to o niej zachowa\u0142 serdeczne wspomnienie do ko\u0144ca \u017cycia. Wg legendy, kilkuletni Ja\u015b by\u0142 bardzo ci\u0119\u017cko chory i dosz\u0142o do cudownego ozdrowienia, kt\u00f3re przypisywano niezwyklej religijno\u015bci matki oraz \u0142asce, kt\u00f3ra sp\u0142yn\u0119\u0142a z obrazu \u015bwi\u0119tego Walentego.<\/p>\n

Podobno Jan po raz pierwszy us\u0142ysza\u0142 d\u017awi\u0119k ko\u015bcielnych<\/a> organ\u00f3w<\/a> jako kilkuletnie dziecko i\u00a0 pozosta\u0142 pod wielkim ich urokiem. Zdarzenie to zawa\u017cy\u0142o na jego przysz\u0142ej tw\u00f3rczo\u015bci poetyckiej, a tak\u017ce na wra\u017cliwo\u015bci i sposobie postrzegania \u015bwiata. W jego najs\u0142ynniejszym zbiorze, „Hymnach”, <\/em>pojawia si\u0119 tak\u017ce\u00a0 wspomnienie d\u017awi\u0119ku wiejskiej piszcza\u0142ki rozlegaj\u0105cego si\u0119 nad stawem nieopodal rodzinnej miejscowo\u015bci.<\/p>\n

Jak wspomina\u0142 kolega Kasprowicza J\u00f3zef Siemianowski, pierwszym, kt\u00f3ry \u201em\u0142odemu Janowi utorowa\u0142 drog\u0119 do wy\u017cszych nauk i kszta\u0142cenia si\u0119\u201d by\u0142 J\u00f3zef Przybyszewski, ojciec Stanis\u0142awa. Jan uczy\u0142 si\u0119 w wiejskiej szk\u00f3\u0142ce w Szymborzu, a od 1870 r. w pruskim gimnazjum w Inowroc\u0142awiu. Nale\u017ca\u0142 w\u00f3wczas do Towarzystwa Tomasza Zana. To z\u00a0 tamtego okresu pochodzi jeden z jego pierwszych utwor\u00f3w pt. \u201eB\u0105d\u017a Polk\u0105\u201d. Manifestowa\u0142 swoj\u0105 polsko\u015b\u0107, nara\u017caj\u0105c si\u0119 na szykany nauczycieli.<\/p>\n

Przenosi\u0142 si\u0119 potem do szk\u00f3\u0142 w Poznaniu, Opolu, Raciborzu i zn\u00f3w Poznaniu, gdzie ostatecznie w roku 1884, w wieku 24 lat, uzyska\u0142 \u015bwiadectwo dojrza\u0142o\u015bci. Studiowa\u0142 filozofi\u0119, literatur\u0119 i histori\u0119 w Lipsku i we Wroc\u0142awiu. O\u017ceni\u0142 si\u0119 z Teodozj\u0105 Szyma\u0144sk\u0105, ale to ma\u0142\u017ce\u0144stwo szybko si\u0119 rozpad\u0142o. Za dzia\u0142alno\u015b\u0107 w k\u00f3\u0142kach socjalistycznych<\/a> by\u0142 dwukrotnie aresztowany przez prusk\u0105 policj\u0119 i osadzony na p\u00f3\u0142 roku w wi\u0119zieniu. W roku 1888 zamieszka\u0142 we Lwowie i to z tym miastem zwi\u0105za\u0142 si\u0119 na wiele lat- a by\u0142o tych lat 35. To we Lwowie, w grudniu 1888 roku wyda\u0142 sw\u00f3j pierwszy tomik \u201ePoezje\u201d. Po nim pojawi\u0142y si\u0119 nast\u0119pne: poemat spo\u0142eczno \u2013 religijny \u201eChrystus\u201d (1890), dramat \u201e\u015awiat si\u0119 ko\u0144czy!\u201d(1891), tomik \u201eZ ch\u0142opskiego zagonu\u201d(1891).<\/p>\n

Kasprowicz zdoby\u0142 rozg\u0142os jako poeta, kolejne jego zbiory poezji to \u201eAnima lachrymans\u201d(1894), \u201eMi\u0142o\u015b\u0107\u201d (1895), \u201eKrzak dzikiej r\u00f3\u017cy\u201d(1898).\u00a0\u00a0 Pracowa\u0142 jako dziennikarz \u2013 w redakcji\u00a0 Kuriera Lwowskiego <\/em>(do pa\u017adziernika 1900 roku) i \u2013 od 3. marca 1902 r. S\u0142owa Polskiego <\/em>(do 1906) publikuj\u0105c teksty krytycznoliterackie i teatralne. Szybko sta\u0142 si\u0119 jedn\u0105 z wa\u017cnych postaci lwowskiej bohemy, sta\u0142 si\u0119 \u201elwem salonowym<\/a>\u201d: bywa\u0142 cz\u0119stym go\u015bciem knajp i winiarni Lwowa, szczeg\u00f3lnie za\u015b upodoba\u0142 sobie s\u0142awny sk\u0142ad win i winiarni\u0119 Stadtmuellera w Rynku pod numerem 34.<\/p>\n

W roku 1893 o\u017ceni\u0142 si\u0119\u00a0 z Jadwig\u0105 G\u0105sowsk\u0105, kt\u00f3ra w 1901 r. opu\u015bci\u0142a go dla Stanis\u0142awa Przybyszewskiego. G\u0105sowska zostawi\u0142a Kasprowiczowi dwie c\u00f3rki: Janin\u0119 i Ann\u0119. Ten czas po ucieczce \u017cony, jest bardzo trudny w \u017cyciu Kasprowicza – za\u0142amaniu uleg\u0142y wszystkie jego dotychczasowe idea\u0142y; prze\u015bwiadczenie o zbawiennej sile mi\u0142o\u015bci, sensie cierpienia oraz dobroci Boga. Rozpacz poety z ca\u0142\u0105 jaskrawo\u015bci\u0105 wyra\u017cona zosta\u0142a w dw\u00f3ch tomach hymn\u00f3w<\/a>: Gin\u0105cemu \u015bwiatu<\/em> (1901) i Salve Regina<\/em> (1902), scalone po latach jako cykl \u201eHymn\u00f3w\u201d,\u00a0 kt\u00f3re \u2013 jak sam autor przyznaje \u2013 \u201ewadz\u0105 si\u0119 z Bogiem\u201d.<\/p>\n

W roku 1904 uzyska\u0142 doktorat na Uniwersytecie Lwowskim, dzi\u0119ki czemu m\u00f3g\u0142 po kilku latach obj\u0105\u0107 specjalnie dla niego utworzon\u0105 na tej\u017ce uczelni katedr\u0119 literatury powszechnej por\u00f3wnawczej.<\/p>\n

W latach 1906 \u2013 1909 uciek\u0142 do Poronina, gdzie osiad\u0142 jako wolnopraktykuj\u0105cy literat, borykaj\u0105cy si\u0119 z finansowymi problemami. Odk\u0105d jednak Kasprowicz zosta\u0142 profesorem, jego sytuacja finansowa si\u0119 poprawi\u0142a i m\u00f3g\u0142 zrezygnowa\u0107 z dziennikarstwa.<\/p>\n

W roku 1911 wyda\u0142 tomik poezji \u201eChwile\u201d. Ten\u017ce rok 1911 by\u0142 dla Kasprowicza szczeg\u00f3lny \u2013 to wtedy \u017ceni si\u0119 z Mari\u0105 Bunin, \u201epann\u0105 Marusi\u0105\u201d, \u00a019. letni\u0105 c\u00f3rk\u0119 carskiego genera\u0142a, kt\u00f3r\u0105 pozna\u0142 we W\u0142oszech, \u00a0w czasie jednej z podr\u00f3\u017cy. \u00a0Jak si\u0119 okaza\u0142o by\u0142a to prawdziwa mi\u0142o\u015b\u0107. T\u0119 rado\u015b\u0107 wida\u0107 w wierszach Kasprowicza- przepe\u0142nia je nastr\u00f3j spokoju, harmonii i ciep\u0142a \u017cycia rodzinnego. Dla rosyjskich wy\u017cszych sfer ma\u0142\u017ce\u0144stwo genera\u0142\u00f3wny z synem ch\u0142opa to mezalians, z polskiej perspektywy zwi\u0105zek z „moskiewk\u0105” mo\u017ce by\u0107 odczytany jako rodzaj zdrady. Marusia, wychowana w Wilnie, Polak\u00f3w lubi\u0142a , Kasprowicz carskiej Rosji nienawidzi\u0142, a mimo to ich zwi\u0105zek okaza\u0142 si\u0119 trwa\u0142y.<\/p>\n

Pochodz\u0105ca z tego czasu „Ksi\u0119ga ubogich” (1916) jest oznak\u0105 pogodzenia si\u0119 poety z Bogiem i \u015bwiatem. Kolejne dzie\u0142a Kasprowicza z tego okresu to dramat \u201eMarcho\u0142t\u201d (napisany wcze\u015bniej, wydany w 1920 roku) i \u201eM\u00f3j \u015bwiat\u201d(1925).<\/p>\n

W roku akademickim 1921\/1922 Kasprowicz by\u0142 rektorem Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie<\/a>. 29 grudnia 1921 otrzyma\u0142 Krzy\u017c Komandorski Orderu Odrodzenia Polski<\/a>.<\/p>\n

W grudniu 1923 roku Kasprowicz przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 z \u017con\u0105 ze Lwowa na Harend\u0119, do zakupionej tu od angielskiej<\/a> malarki Winifred Cooper<\/a> willi, za pieni\u0105dze zarobione na t\u0142umaczeniu Szekspira<\/a>. Z tego okresu jego \u017cycia pochodzi mi\u0119dzy innymi wiersz \u201ePrzewodnicy\u201d, napisany po bohaterskiej \u015bmierci Jana G\u0105sienicy Daniela<\/a>.<\/p>\n

Zebrali si\u0119 przewodnicy
\nNa brzysku, nad Morskim Okiem,
\nZ p\u00f3\u0142nocka zebrali si\u0119 razem
\nW gospodzie starej Burowej.<\/p>\n

By\u0142 mi\u0119dzy nimi Wojtek R\u00f3j
\nZ wielkim koralem pod brod\u0105,
\nNied\u017awied\u017a, co pono\u0107 si\u0119 wyrwa\u0142
\nZ oklepc\u00f3w puszcz Podkrywa\u0144skich.<\/p>\n

By\u0142 Szymek Tatar, prawdziwy,
\nWspania\u0142y wojewoda,
\nKt\u00f3ry z starego wyskoczy\u0142 obrazu,
\nAby si\u0119 przebra\u0107 za ch\u0142opa.<\/p>\n

Na gi\u0119tkie nogi wdzia\u0142 portki
\nI kos\u0119 chwyci\u0142 do r\u0119ki,
\nI poszed\u0142 kosi\u0107 owse
\nNa Gronkach, obok Skib\u00f3wek.<\/p>\n

A przed \u017cniwami, lub po nich,
\nGdy ziarno schowa\u0142 w s\u0105sieki,
\nWyrusza\u0142 z ceprami w drog\u0119
\nNa jasn\u0105 w\u0119giersk\u0105 stron\u0119.
\n<\/em>
\nNawet miedziany Saba\u0142a
\nHipn\u0105\u0142 ze swego siedliska
\nPod piersi\u0105 Cha\u0142ubi\u0144skiego
\nI przywl\u00f3k\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy swoich.<\/p>\n

Wesz\u0142a do izby Burowa
\nZ fajeczk\u0105 w bezz\u0119bnych u\u015bciech
\nButelk\u0119 stawi\u0142a na stole
\nI z szk\u0142a r\u017cni\u0119tego kieliszek:<\/p>\n

„Wszyscy\u015bmy bracia rodzeni,
\nDzieci jednego Boga,
\nWi\u0119c pijmy z jednego kieliszka,
\nNie ch\u0142opom pi\u0107 po \u015blachecku.”<\/p>\n

Nadszed\u0142 i Klimek Bachleda
\nZ ciupag\u0105 i p\u0119kiem lin,
\n\u0141okciami si\u0119 opar\u0142 na stole
\nI na Burowa zawo\u0142a\u0142:<\/p>\n

.
\n„Dalej\u017ce, Pani Burowa,
\nPostawcie \u015bwie\u017c\u0105 butelk\u0119!
\nTyle widzicie ch\u0142opa,
\nA tak si\u0119 ma\u0142o troskacie!”<\/p>\n

Obudzi\u0142 si\u0119 z drzemki siarczystej
\nI Jan G\u0105sienica Daniel,
\nPog\u0142adzi\u0142 w\u0105s i tak rzeknie,
\nZwr\u00f3cony do Bachledy:<\/p>\n

„Kiej diab\u0142a! – zawo\u0142a\u0142, w st\u00f3\u0142 wal\u0105c
\nJan G\u0105sienica Daniel –
\nPrzyszli\u015bcie tu sami umarli,
\nSzczeg\u00f3lne zbiegowisko!<\/p>\n

.<\/p>\n

Hej, bracie Klimek, zapewne
\nPrzyszli\u015bcie dzisiaj po mnie,
\nAby mnie przeprowadzi\u0107
\nDo schroni przy starej Polanie.<\/p>\n

I owszem, p\u00f3jdziemy z muzyk\u0105,
\nJest i Saba\u0142a z nami,
\nZakwili nam zb\u00f3jnickiego
\nNa swych g\u0119\u015bliczkach miedzianych.”<\/p>\n

Rozejrza\u0142 si\u0119 po izbie
\nJan G\u0105sienica Daniel:
\nNie by\u0142o ci w niej nikogo,
\nSam tylko jeden, zbudzony,
\nPrzy pustym siedzia\u0142 stole.<\/p>\n

Zerwa\u0142 si\u0119 z miejsca i poszed\u0142
\nSwoich obudzi\u0107 cepr\u00f3w,
\nA\u017ceby z nimi co tchu
\nW ostatni\u0105 wyruszy\u0107 drog\u0119.<\/p>\n

 <\/p>\n

Tu zmar\u0142 po d\u0142ugiej i ci\u0119\u017ckiej chorobie 1 sierpnia 1926 roku (to nieleczona przez lata cukrzyca stopniowo rujnowa\u0142a mu zdrowie). Pochowany zosta\u0142 na P\u0119ksowym Brzyzku, a w roku 1933 przeniesiono trumn\u0119 z prochami Kasprowicza do mauzoleum na Harend\u0119 (jest to granitowe mauzoleum wed\u0142ug projektu Karola Stryje\u0144skiego<\/a>).<\/p>\n

Z inicjatywy \u017cony Marii w 1950 roku w willi powsta\u0142o muzeum Kasprowicza. Maria z Bunin\u00f3w Kasprowiczowa zmar\u0142a 12 grudnia 1968 roku w dniu 108. rocznicy urodzin Jana Kasprowicza, spocz\u0119\u0142a w kaplicy znajduj\u0105cej si\u0119 powy\u017cej krypty, gdzie pochowany jest jej m\u0105\u017c. W roku 1964 przy muzeum zawi\u0105za\u0142o si\u0119 Stowarzyszenie Przyjaci\u00f3\u0142 Tw\u00f3rczo\u015bci Jana Kasprowicza, kt\u00f3re do dzi\u015b organizuje po\u015bwi\u0119cone poecie spotkania, odczyty i wieczory poetyckie i \u2013 tam czas si\u0119 zatrzyma\u0142\u2026<\/p>\n

Bernadetta Podsada<\/p>\n

 <\/p>\n