Login Form

Odwiedza nas 36 gości oraz 0 użytkowników.

 

 

14 PAŹDZIERNIKA – DZIEŃ KOMISJI EDUKACJI NARODOWEJ 

 

 

 

         W roku 1772 – 5 sierpnia podpisany został w Petersburgu akt rozbiorowy pomiędzy Rosją, Prusami i Austrią- akt rozbiorowy uzasadniono tym, iż wieloletnia wojna w Rzeczypospolitej, powodująca upadek autorytetu władzy i anarchię, stanowić zaczęła poważne zagrożenie dla sąsiadów. Z tego też względu sąsiedzi postanowili wysunąć wobec Rzeczypospolitej „uzasadnione pretensje” terytorialne.

 

         Państwa zaborcze, które zorganizowaną z trzech stron agresję na ziemie Rzeczypospolitej uzasadniały swymi rzekomymi prawami do tych ziem, w swej dbałości o pozory posunęły się jeszcze dalej żądając zwołania sejmu, który miałby ów zabór zaakceptować i potwierdzić.

 

         Sejm zwołano 19 kwietnia 1773 roku, jako konfederacki, aby uniknąć zasady jednomyślności, a tym samym zerwania obrad. Przeciwko temu zaprotestował poseł Tadeusz Rejtan- scenę tę przedstawił malarz Jan Matejko w obrazie „Rejtan- upadek Polski”.

 

         I rozbiór został przez sejm polski zaakceptowany. Na uwagę zasługuje fakt, że Austria i Prusy w jednym z artykułów  wyrzekły się uroczyście wszelkich pretensji , jakie jeszcze miały  lub w przyszłości mieć mogły do Rzeczypospolitej „ pod jakimkolwiek bądź pozorem”. Stwierdzenie to zostało wkrótce złamane w wyniku kolejnych dwóch rozbiorów- w roku 1793 i 1795.

 

         Dalsze prace sejmu zasługują na pozytywną uwagę- na sejmie warszawskim powołano bowiem Komisję Edukacji Narodowej- na mocy ustawy sejmu z 14 X 1773 roku – pierwszy w Europie państwowy zarząd oświaty i wychowania.

 

Na potrzeby KEN przeznaczono majątki po rozwiązanym przez papieża zakonie jezuitów:

 

         „, Ponieważ Ojciec Święty przez wydaną do wszystkich państw chrześcijańskich bullę, niebawem w państwach Rzeczypospolitej publikowaną być mającą, skasował Institutum Zakonu X.X. Jezuitów, którzy w kraju większą część funduszów na edukację młodzi destylowanych destynowanych i większą część edukacji za dozwoleniem Rzeczypospolitej wieloma konstytucjami nadanymi utrzymywali, więc ażeby z tych okoliczności Rzeczpospolita, tak co do edukacji młodzi krajowej, jako też co do dóbr i majątków nie ponosiła uszczerbku, takowe czynimy rozporządzenie. Ustanawiamy Komisję w Warszawie odprawować się mającą do edukacji.”

 

         Do gruntownej reformy szkolnictwa polskiego przystąpiono zgodnie ze wzorami zachodnioeuropejskimi.

 

Komisja Edukacji Narodowej stanowiła organ kolegialny, złożony z ośmiu osób powoływanych na okres sześciu lat; następnych członków Komisji mianował król.

 

Działalność w niej podjęli m. in.:

- biskup wileński Ignacy Józef Massalski (późniejszy zdrajca i targowiczanin)

- biskup płocki, późniejszy prymas Michał Jerzy Poniatowski

- komendant Szkoły Rycerskiej Adam Kazimierz Czartoryski

- podkanclerzy wielki litewski, późniejszy kanclerz Joachim Chreptowicz

- marszałek nadworny litewski (późniejszy marszałek wielki) Ignacy Potocki

- były kanclerzy wielki koronny Andrzej Zamoyski

 

 

Konkretne prace reformatorskie prowadzili tacy ludzie jak:

- ksiądz prof. Grzegorz Piramowicz- sekretarz Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych, następnie sekretarz KEN

- ksiądz Hugo Kołłątaj- członek Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych

 

Komisja przejęła pod swój nadzór „wszystkie generalne akademie, gimnazja, kolonie akademickie, szkoły publiczne, żadnych nie wyłączając, z tym wszystkim, co tylko do wydoskonalenia nauk i oświecenia młodzi szlacheckiej ściągnąć się może”.

 

KEN podporządkowane zostały dwa uniwersytety- w Krakowie i Wilnie, ponad 30 szkół tzw. akademickich, ponad 40 szkół zakonnych, 4 szkoły wojskowe (oprócz Szkoły Rycerskiej, powołanej przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego) oraz znaczna liczba szkół parafialnych.

 

         W 1775 roku Komisja Edukacji Narodowej powołała do życia Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych, które zajęło się sprawą podręczników, programów nauczania oraz instrukcji dla nauczycieli.

 

Ogromną rolę w jego pracach odegrał ksiądz prof. Grzegorz Piramowicz.
 

 

         Komisja, która stanowiła ukoronowanie działalności nieżyjącego od 3 sierpnia 1773 roku Stanisława Konarskiego (przeprowadził on reformę szkół pijarskich, pedagog, pisarz polityczny), związana z patriotycznym ruchem reformatorskim, podjęła realizację oświeceniowych idei pedagogicznych. W jej intencjach nauka i wychowanie miały łączyć się z potrzebami kraju i zasadami miłości Ojczyzny. Prace Komisji wpłynęły głównie na losy tego pokolenia Polaków, któremu przypadło działać już po rozbiorach, w insurekcji kościuszkowskiej (1794) i w wojnach napoleońskich.

 

         KEN rozwiązana została w 1794 roku. W ciągu kilkunastu lat swego istnienia dokonała gruntownej przebudowy i unowocześnienia polskiego systemu edukacyjnego.

 

Działalność wznowiła w styczniu 1807, jeszcze zanim powstało Księstwo Warszawskie, pod nazwą Izba Edukacyjna, w 1812 roku przeobrażona w Dyrekcję Edukacji Narodowej. Pracami Dyrekcji Edukacji Narodowej kierował Stanisław Kostka Potocki, a współdziałał z nim m.in.. Stanisław Staszic. Izba, a następnie Dyrekcja, roztoczyła opiekę nad szkołami, rozpoczynając od szkół elementarnych, poprzez departamentowe szkoły średnie, korpusy kadetów, aż do seminariów nauczycielskich; zadbała o spolszczenie tych szkół, które już od kilkunastu lat były germanizowane.

 


Bernadetta Podsada

 

 

 

 

 

 




Powered by ZSHT!®.